Bel Fıtığı Kendiliğinden Geçebilir mi?
Kısa cevap: Evet, bazı bel fıtıklarında ağrı ve diğer şikâyetler ameliyatsız olarak düzelebilir; fıtıklaşmış disk parçası zaman içerisinde küçülebilir. Ancak her bel fıtığı gerilemez ve ilerleyen kuvvet kaybı, idrar-dışkı kontrolünde bozulma veya eyer bölgesinde uyuşma varsa iyileşme beklenmemelidir.
“Bel fıtığının geçmesi” iki farklı durumu ifade edebilir:
Hastanın ağrı, uyuşma ve hareket kısıtlılığının düzelmesi
Fıtıklaşmış disk parçasının kontrol MR’ında küçülmesi veya kaybolması
Şikâyetler, MR’daki fıtık tamamen kaybolmadan da düzelebilir. Bu nedenle hastanın iyileşmesi yalnızca kontrol MR’ına göre değerlendirilmemelidir.
Bel fıtığı nasıl küçülebilir?
Diskin dışına çıkan parçanın zaman içerisinde küçülmesine spontan gerileme veya rezorpsiyon denir. Bu süreçte birkaç mekanizma rol oynayabilir:
Fıtıklaşan disk parçasının zamanla su kaybederek küçülmesi
Disk dokusunun bir bölümünün bulunduğu alana doğru geri çekilmesi
Bağışıklık sisteminin disk parçasını yabancı doku gibi algılayarak parçalanmasına ve temizlenmesine katkı sağlaması
Fıtığın çevresinde yeni damar oluşumu ve iyileşme hücrelerinin bölgeye ulaşması
Özellikle diskten tamamen veya büyük ölçüde ayrılarak omurilik kanalına çıkan ekstrüde ve sekestre fıtıkların küçülme olasılığı, yalnızca hafif taşma şeklindeki disk kabarıklıklarından daha yüksek olabilir.
Araştırmalarda görüntüleme üzerindeki gerileme olasılıkları fıtığın tipine göre farklı bulunmuştur. Ancak bu oranlar her hasta için kesin bir sonuç vermez. Fıtığın yeri, sinir basısının derecesi ve hastanın muayene bulguları birlikte değerlendirilmelidir.
Ağrı neden fıtık tamamen kaybolmadan düzelebilir?
Bacak ağrısı yalnızca sinir üzerindeki mekanik baskıdan kaynaklanmaz. Fıtığın çevresinde gelişen inflamasyon da sinirin hassaslaşmasına ve siyatik ağrısına neden olabilir.
İnflamasyonun azalması, sinirin çevresindeki ödemin gerilemesi ve sinir kökünün yeni duruma uyum sağlamasıyla ağrı azalabilir. Bu nedenle kontrol MR’ında fıtık görülmeye devam etse bile hasta klinik olarak belirgin şekilde iyileşebilir.
Hastalarıma bu süreçte özellikle şunu anlatıyorum: Tedavinin amacı yalnızca MR görüntüsünü düzeltmek değil, sinir fonksiyonunu korumak ve hastanın güvenli biçimde günlük yaşamına dönmesini sağlamaktır.
Hangi hastalarda ameliyatsız takip düşünülebilir?
Aşağıdaki koşullar mevcutsa cerrahi dışı takip uygun olabilir:
Belirgin veya ilerleyen kuvvet kaybının bulunmaması
İdrar ve dışkı kontrolünün normal olması
Ağrının ilaç ve diğer tedavilerle kontrol edilebilmesi
Hastanın günlük hareketlerini tamamen engelleyen bir durum bulunmaması
Muayene ile MR bulgularının düzenli olarak değerlendirilebilmesi
Hastanın uyarı işaretlerini bilmesi ve gerektiğinde kontrole gelebilmesi
Her hasta için aynı tedavi uygulanmaz. Yaş, meslek, ağrının şiddeti, sinir basısının yeri ve eşlik eden hastalıklar takip planını değiştirebilir.
Ameliyatsız tedavide neler yapılabilir?
Tedavi hastaya göre düzenlenmekle birlikte şu yöntemlerden yararlanılabilir:
Hekim tarafından uygun görülen ağrı ve inflamasyon tedavileri
Ağrıyı artıran hareketlerin geçici olarak düzenlenmesi
Uzun süreli yatak istirahatinden kaçınılması
Ağrının izin verdiği ölçüde günlük hareketlerin sürdürülmesi
Uygun dönemde fizik tedavi ve kişiye özel egzersiz
Gerekli hastalarda epidural enjeksiyon gibi girişimsel ağrı tedavileri
Vücut ağırlığı, sigara kullanımı ve çalışma ergonomisinin düzenlenmesi
Egzersiz programı hastalığın akut dönemine ve hastanın nörolojik durumuna göre planlanmalıdır. İnternetten bulunan standart egzersizlerin kontrolsüz uygulanması bazı hastalarda ağrıyı artırabilir.
İyileşme ne kadar sürer?
Tek bir süre vermek mümkün değildir. Bazı hastalarda bacak ağrısı birkaç hafta içinde belirgin şekilde azalırken, disk parçasının MR’da küçülmesi aylar sürebilir.
Ağrının azalması her zaman sinirin tamamen iyileştiği anlamına gelmez. Özellikle uyuşma ve kuvvet kaybı ağrıdan daha geç düzelebilir. Sinirin ne kadar süre ve ne şiddette bası altında kaldığı iyileşme sürecini etkiler.
Hangi durumlarda beklenmemelidir?
Aşağıdaki belirtiler ortaya çıkarsa kendiliğinden iyileşme beklemek doğru değildir:
Yeni başlayan veya ilerleyen bacak ya da ayak kuvvet kaybı
Ayağın yürürken yere takılması
İdrarı başlatamama veya idrar kaçırma
Dışkı kontrolünde bozulma
Makat ve genital bölgede uyuşma
Tedaviye rağmen kontrol edilemeyen şiddetli ağrı
Genel sağlık durumunda açıklanamayan bozulma, ateş veya enfeksiyon şüphesi
Bu bulgular özellikle kauda ekuina sendromu veya ciddi sinir basısı açısından acil değerlendirme gerektirebilir.
Ameliyatın hangi durumlarda düşünüldüğünü Bel Fıtığında Ameliyat Ne Zaman Gerekir? başlıklı yazıda daha ayrıntılı inceleyebilirsiniz.
Kontrol MR’ı ne zaman gerekir?
Şikâyetleri ve muayene bulguları düzelmekte olan her hastada rutin olarak tekrar MR çekilmesi şart değildir. Kontrol MR’ı şu durumlarda düşünülebilir:
Şikâyetlerin beklenen sürede düzelmemesi
Yeni veya ilerleyen nörolojik bulgu gelişmesi
Ağrının karakterinin değişmesi
Cerrahi planlama yapılması
İlk görüntüleme ile klinik bulgular arasında uyumsuzluk bulunması
MR’daki küçülme sevindirici olsa da tedavinin başarısı yalnızca görüntüye göre değerlendirilmemelidir.
Sık sorulan sorular
Büyük bel fıtıkları da küçülebilir mi?
Evet. Özellikle ekstrüde veya sekestre bazı büyük fıtıklar zaman içerisinde belirgin şekilde küçülebilir. Ancak fıtığın büyük olmasıyla birlikte ciddi sinir basısı veya kuvvet kaybı varsa yalnızca küçülme ihtimaline güvenerek beklenmemelidir.
Ağrım geçtiyse fıtığım tamamen iyileşmiş midir?
Her zaman değil. Ağrı, fıtık MR’da görünmeye devam ederken de düzelebilir. Klinik iyileşme, hastanın şikâyetleri ve nörolojik muayenesiyle değerlendirilir.
Fıtığı eriten bir ilaç var mı?
Fıtıklaşmış disk parçasını doğrudan ve kesin olarak eriten standart bir ilaç yoktur. Kullanılan tedaviler ağrıyı, inflamasyonu ve kas spazmını kontrol etmeye yardımcı olabilir; gerileme sürecini vücudun doğal mekanizmaları gerçekleştirir.
Bel fıtığı küçüldükten sonra tekrarlar mı?
Aynı seviyede veya başka bir diskte yeniden fıtık gelişebilir. Düzenli egzersiz, doğru yük kaldırma, kilo kontrolü ve sigaranın bırakılması riski azaltmaya yardımcı olabilir fakat tamamen ortadan kaldırmaz.
Sonuç
Bazı bel fıtıkları ameliyatsız olarak klinik ve radyolojik açıdan gerileyebilir. Ancak tedavi kararı yalnızca “fıtık küçülür mü?” sorusuna göre verilmemelidir.
Sinir fonksiyonu, ağrının günlük yaşama etkisi, nörolojik muayene ve MR bulguları birlikte değerlendirilmelidir. İlerleyen kuvvet kaybı veya idrar-dışkı kontrolünde bozulma varsa zaman kaybetmeden tıbbi değerlendirme yapılmalıdır.
Op. Dr. Kaan Tuğberk ÖzdemirBeyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı – İzmir
Bu içerik genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır. Muayene, tanı veya kişiye özel tedavi önerisinin yerine geçmez.
Kaynaklar
Yorumlar