Bel Fıtığında Güç Kaybı Acil Bir Durum mudur?

Kısa cevap

Bel fıtığına bağlı yeni başlayan veya ilerleyen güç kaybı, yalnızca ağrıdan daha önemli bir nörolojik bulgu olabilir.

Ayağı yukarı kaldıramama, parmak ucunda yürüyememe, merdiven çıkarken zorlanma veya bacağın sık sık boşalması durumunda nörolojik muayene geciktirilmemelidir.

Her güç kaybı acil ameliyat gerektirmez. Ancak kaybın belirgin olması, kısa sürede ilerlemesi veya idrar-dışkı kontrolünde değişiklikle birlikte görülmesi acil değerlendirme gerektirir.

Bel fıtığı neden güç kaybı yapar?

Bel fıtığında omurlar arasındaki diskin taşan bölümü, bacağa giden sinir köklerinden birine baskı yapabilir.

Sinir üzerindeki baskı başlangıçta:

• Bacağa vuran ağrı

• Uyuşma

• Karıncalanma

• Yanma hissi

oluşturabilir.

Sinirin motor lifleri de etkilendiğinde kas gücünde azalma gelişebilir. Güç kaybının görüldüğü kas grubu, baskı altında kalan sinire göre değişir.

Güç kaybı nasıl fark edilir?

Hastalar güç kaybını her zaman doğrudan “kasım güçsüzleşti” şeklinde tarif etmeyebilir.

Şu yakınmalar görülebilir:

• Ayağın yürürken yere takılması

• Terlik veya ayakkabının ayaktan çıkması

• Topuk üzerinde yürüyememe

• Parmak ucuna kalkamama

• Merdiven çıkarken tek bacağın zorlanması

• Dizde boşalma hissi

• Ayak başparmağını yukarı kaldıramama

• Bir bacağın diğerine göre çabuk yorulması

Bu belirtilerden biri varsa iki bacağın kas gücü nörolojik muayeneyle karşılaştırılmalıdır.

Ağrı nedeniyle hareket edememek güç kaybı mıdır?

Her zaman değildir.

Şiddetli ağrı yaşayan hasta, ağrı artacak korkusuyla bacağını yeterince kullanamayabilir. Buna ağrıya bağlı hareket kısıtlılığı denebilir. Gerçek nörolojik güç kaybında ise hasta yeterince çaba gösterse bile ilgili kas beklenen kuvveti oluşturamaz.

Bu ayrım muayene sırasında:

• Kas gücü

• Refleksler

• Duyu muayenesi

• Topuk ve parmak ucunda yürüme

• Sinir germe testleri

değerlendirilerek yapılır.

Güç kaybında MR gerekli midir?

Yeni başlayan veya ilerleyen güç kaybında genellikle bel MR’ı gerekir.

MR ile sinire baskı yapan fıtığın seviyesi, büyüklüğü ve sinir köküyle ilişkisi değerlendirilir. Gerektiğinde EMG incelemesi de kullanılabilir.

Ancak ameliyat kararı yalnızca MR görüntüsüne göre verilmez. MR bulgusunun hastanın yakınmaları ve muayenede saptanan güç kaybıyla uyumlu olması gerekir.

Ameliyat ne zaman gündeme gelir?

Bel fıtığına bağlı hafif ve ilerlemeyen bir güç kaybında tedavi hastaya göre planlanabilir. Buna karşılık belirgin veya giderek artan güç kaybında sinirin uzun süre baskı altında kalması kalıcı hasar riskini artırabilir.

Cerrahi tedavi özellikle şu durumlarda değerlendirilebilir:

• Güç kaybının ilerlemesi

• Ayak düşmesi gelişmesi

• Hastanın yürüyüşünün bozulması

• Şiddetli ağrının tedaviye rağmen devam etmesi

• MR ve nörolojik muayene bulgularının uyumlu olması

• İdrar veya dışkı fonksiyonlarında değişiklik gelişmesi

Cerrahinin zamanlaması; güç kaybının derecesine, ne kadar süredir devam ettiğine ve ilerleyip ilerlemediğine göre belirlenir.

Hangi belirtilerde acile başvurulmalıdır?

Aşağıdaki belirtilerden biri varsa rutin muayene tarihi beklenmemelidir:

• Ani gelişen veya hızla ilerleyen bacak güçsüzlüğü

• İki bacakta birden güç kaybı

• İdrar yapamama veya idrar kaçırma

• Dışkı kontrolünde bozulma

• Kasık ve makat çevresinde uyuşma

• Ayakta durmayı veya yürümeyi engelleyen belirgin nörolojik kayıp

Bu belirtiler, bel kanalındaki sinirlerin ciddi şekilde baskı altında kaldığı kauda equina sendromuyla ilişkili olabilir.

Sık sorulan sorular

Güç kaybı kendiliğinden düzelebilir mi?

Hafif güç kayıpları sinir üzerindeki baskının azalmasıyla düzelebilir. Ancak belirgin veya ilerleyen kayıplarda yalnızca beklemek uygun olmayabilir.

Ayak düşmesi düzelir mi?

Düzelme; sinir hasarının derecesine, güç kaybının süresine, hastanın yaşına ve tedavinin zamanlamasına bağlıdır. Her hastada tam düzelme garantisi verilemez.

Ağrım azaldıysa güç kaybı önemli değil midir?

Ağrının azalması sinirin tamamen düzeldiğini göstermeyebilir. Bazen ağrı hafiflerken güç kaybı devam edebilir. Kas gücü ayrıca değerlendirilmelidir.

Her güç kaybında ameliyat gerekir mi?

Hayır. Hafif, sabit ve iyileşme eğilimindeki güç kayıplarında farklı tedavi seçenekleri bulunabilir. Karar nörolojik muayene ve görüntüleme sonucuna göre verilir.

Sonuç

Bel fıtığında güç kaybı, ağrı ve uyuşmadan farklı olarak sinirin motor fonksiyonunun etkilendiğini gösterebilir. Özellikle ayak düşmesi, ilerleyen güçsüzlük ve yürüme bozukluğu varsa değerlendirme geciktirilmemelidir.

Ben hastalarımda yalnızca MR’daki fıtığın büyüklüğüne bakmıyorum. Kas gücünü, refleksleri, duyu bulgularını, yakınmaların süresini ve güç kaybının ilerleyip ilerlemediğini birlikte değerlendirerek tedavi planını oluşturuyorum.

Kaynaklar: World Health Organization – Low Back Pain; MedlinePlus – Acute Low Back Pain; American Academy of Orthopaedic Surgeons – Herniated Disk in the Lower Back.

Dr. Kaan Tuğberk Özdemir

Beyin ve Sinir Cerrahisi Uzmanı – İzmir

Bu yazı genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır.